Dagaalkii ay Soomaalida Doollo iyo Hawd degtaayi u taqaannay Dagaalkii Jiidha wuxuu ahaa mid dhex maray beelaha Abraahiin iyo Habar Yoonis. Abwaan Maxamed Dheere, oo ka mid ahaa hal-abuurradii waaweynaa ee waagaas noolaa, ayaa dagaalkaas ka tiriyey tixdan hoose oo caan baxday.
Sida gabayga laga fahmi karo, dagaalka waxaa soo abaabulay Habar Yoonis oo duullaan gaado ah ku soo kicisay deegaanka Doollo. Waxay geel ka qaadeen, ragna way laayeen. Abraahiinkii dhinaca Habar Yoonis ka dhawaa ayaa si degdeg ah isu abaabulay oo geeliina ka daba tegey. Waxay gaadheen halkii ay nimankii geela qaaday ku sii wateen, jilibkaana laysu dhigay. Guushu waxay raacday Abraahiin, oo geeliina soo dhiciyey, raggii qaadayna wax yar mooyee laayey. Maxamed Dheere, oo dagaalka ka qayb-qaatay isla markaana ahaa abwaan muctarif ah, ayaa dabadeed gabayo dhawr ah ka mariyey, kuwaas oo uu ka mid ahaa gabayga la yidhaahdo “Beyr”.
Gabaygiisa, Maxamed Dheere wuxuu inoo tilmaamay sidii uu ugu diyaargaroobay duullaan-celiska, isagoo xusay sidii uu u soo giijiyey qorigiisa, rasaastiisa, iyo weliba saddex-gees qaroofan oo uu dhexda ku xirtay. Wuxuu cadeeyey inuu dharkiisii xaragada ahaa meel dhigay oo uu ku soo jufay hugii dagaalka. Wuxuu inoo tilmaamay halkii Habar Yoonis geela ka qaaday oo ku taal duleedka Wardheer, iyo sidii degdegga ahayd ee looga daba duulay, isagoo ku dooday inaanay geelaas dhicisayeen haddii aanay rag dagaalamin, Habar Yoonisna lagu jabin lahayn.
Wuxuu dabadeed xusay dabaaldeggii ka dhacay Doollo dagaalkaa ka dib. Wuxuu ku dooday haddii aanay nimankaasi sidaa u kala libaysan lahayn, inay ceeb weyn ka raaci lahayd oo aanay sina uga bixi lahayn af-xumada ay Habar Yoonis ku taartaan lahayd. Wuxuu si gaar ah u xusay Reer Sugulle, oo ah qoys Habar Yoonis ka mid ah, oo uu sheegay in halka dadku baqi jiray ay tooduba ahayd geedo-kama-baydh (geesinnimo aan leexleexad lahayn). Wuxuu raaciyey: “Sidii lagu yaqaanay ayey seedow iigu beer jileecsadeen.”
Ugu dambayn, wuxuu kusoo xidhay dhawr meeris oo uu ku qeexayo in Habar Yoonis ay khatar u badheedhay kolkii ay qoyskiisa soo raadsatay. Inkasta oo Abraahiin ay tiro ahaan ka yar yihiin Habar Yoonis, haddana ay dagaalkii ku loogeen dacar aan la cabbin.
Wuxuu yidhi:
Xalaybaa habeenkoo badhtamay, buun la ii tumaye[1]
Barkintaan ku jiifiyo darmada, baw kasoo idhiye
baalaha intaan deyey hurdada soo baraarugaye
Buntukh iyo lasoo baxay rasaas, badanoo ii tiile
Beerkaan kusoo xidhay ableey,[2] baarax loo tumaye
Bisinkiyo waxaan soo cuskaday, baraha yaasiine
Sidii baydaraan[3] dhigay dharkii, biifka ka caddaaye
Boqorkiyo waxaa nala ballamay, sheekhii loo bogoye (Sheekh Daahir Xaaji Maxamuud)
Buulada Rafliyo xaafadeey, Billa ka qaadeene[4]
Barqin weerarkiibay Baqsiyo Baladka dhaafeene
Beeraha afkoodaan ka helay, budulkii hoobaane
Birmadkeeda waataan ahaan, buukiskii hore e
Gebobebada boodh ka leh markay baarax ololaysay
Markay baarcaseey[5] nirigta yari, birinbirqaynaysay
Ee baarqabkeedii sidii, bahal u guuxaayey
Ee geesiyaashii badhkood, hanatay baaruudu
Fulaygii banuunow haddaan, wada baxaayowno
Oon beerka loo dhigin rasaas, Bogga[6] ma maaleene
Biixiyuhu raggay kala jabeen, laguma baanteene
Bululkii adoogiis la dilay, kuma barbaareene
Aqal baaxad weyn iyo aroos, kuma bulshayneene
Baddu nagama maydheen waxay, nagu batookhaane[7]
Baalaha markaan labada dhinac, boobto uga laynay
Boqolow kobtii lala hadhiyo, baqalkii reer Ciise (Nin Maxamuud Ibraahim la odhan jiray oo dagaalka lagu dilay ayuu ujeedaa)
Reer Sugule xagarkii banee, bidix u yaaciiye
Basarkii adoogood yiqiin, badiye seedowe
Sidii bay lo’aad oo hundaha, bixis kasoo daaqay
Oo booji soo cunay maryaha, xaar ka buuxsade e
Biindhaduba baabuur dhanbay, kor ula boodaaye
Baalooto aar ba’an marbay, kala baduugtaaye
Beyl laguma maydhiyo batrool, ololku baalyaalo
Bahal lama xambaartiyo abees, beydidiis qaba e
Bunbo lama barkado gaanjadii, ay ka bixiyeene
Bur dhunkaal ah baad laguma cuno, baahi loo qabo e
Ma badnine buruudbaa Illaah, nooga dhigay buure
Barbarkaanu joognaa Isaaq, beyr ka leeyahaye
Intaas ayaan ka helnay gabayga Soo dhamaystira ehelkii Murtidoow.
Kaydintii Akadimiyadda Afka iyo suugaanta ee Murti
Tafatirkii: Mr: Cumar Ismaaciil Digeed