Biyaha daadka ee xilliyada roobka waxay la mid yihiin “dahab dareere ah” oo haddii aan laga faa’iideysan iska khasaara, mararka qaarkoodna keena burbur. Si kastaba ha ahaatee, marka loo sameeyo qorshe kaydin oo hufan, waxay noqon karaan laf-dhabarta nolosha, beeraha, iyo horumarka dhaqaalaha.
1. Maxay Tahay Sababta Kaydku Muhiimka u Yahay?
Dunida maanta, isbeddelka cimiladu wuxuu keenay in roobabku noqdaan kuwo aan la saadaalin karin—mar waa yaraan, marna waa daadad xooggan. Kaydinta biyaha (Water Harvesting) waxay suurtagal ka dhigaysaa:
- Sugnaanta Cuntada: Biyaha la kaydiyey waxaa loo isticmaali karaa waraabka xilliyada abaarta.
- Hagaajinta Biyaha Dhulka Hoostiisa: Marka biyo-xireenno la sameeyo, biyuhu waxay u maraan dhulka hoostiisa, taas oo kor u qaadda heerka ceelasha gacanta.
- Yareynta nabaad-guurka: Xakameynta socodka biyaha waxay ka hortagtaa inay caradu la tagto nafaqada dhulka.
2. Casharrada Taariikhda: Dadyow ku Najaxay Kaydinta Biyaha
Taariikhda aadanaha waxaa ka buuxa tusaalooyin muujinaya in ilbaxnimooyinkii ugu waaweynaa ay ku dhisnaayeen maareynta biyaha:
- Nabataean-ka (Urdun): In ka badan 2,000 oo sano ka hor, dadkan waxay dhisteen nidaam casri ah oo biyo-xireenno iyo godad dhulka hoostiisa ah (cisterns) oo ay ku qabtaan biyaha roobka ee ka soo dhex baxa saxaraha Petra. Tani waxay u sahashay inay magaalada dhexdeeda ku beeraan geedo midho leh iyadoo dhulku yahay lamadegaan kulul.
- Ilbaxnimadii Indus Valley (Bakistaan/Hindiya): Qiyaastii 2,500 BC, dadkii deganaa magaalada Dholavira waxay dhex dhisteen magaalada barkado aad u waaweyn oo kaydiya biyaha roobka, maadaama aysan lahayn wabiyaal joogto ah. Nidaamkaas ayaa loo aqoonsaday kii ugu horreeyey ee injineernimo biyood oo caalami ah.
- Dalka Shiinaha (The Loess Plateau): Mashruuc weyn oo la fuliyey dabayaaqadii qarnigii 20-aad ayaa dhul nabaad-guuray oo abaaro ka jireen looga dhigay dhul cagaaran. Waxaa la dhisay kumanaan biyo-xireenno yaryar ah iyo terraces (sallaamo dhuleed) oo biyihii qulqulayay lagu hakiyey, taas oo kor u qaadday dakhliga dadka deegaanka saddex laab.
3. Tallaabooyinka lagu hirgelin karo Kaydinta Biyaha
Si loo beddelo qulqulka daadka loona beddelo khayraad waara, waxaa habboon in la raaco hababkan:
- Biyo-xireennada Yaryar (Check Dams): In lagu dhex dhiso togogga iyo dooxooyinka darbiyo yaryar oo ka samaysan dhagax ama caro, si loo yareeyo xawaaraha biyaha loona oggolaado inay dhulka dhex galaan.
- Barkadaha iyo Haamaha Waaweyn: In la qodo godad waaweyn oo lagu dahaadhay shamiinto ama caagga biyaha cesha, si loogu isticmaalo xilliga jiilaalka.
- Kaydinta Saqafyada: Guryaha iyo dhismayaasha waaweyn in looga sameeyo marinnada biyaha saqafka ka soo dhacaya si loogu ururiyo booyado ama haamo.
Gunaanad: Biyaha daadka ee maanta dhulka qulqulaya waa fursad aynu ku xallin karno abaaraha berrito. Sida uu yiri aqoonyahan hore, “Biyuhu maaha khayraad la isticmaalo oo keliya, ee waa amaano la maareeyo.”
Keydintii: Akadimiyadda Afka iyo Suugaante ee Murti
Qalinkii: Mr: Cumar Ismaaciil Digeed