Cilmi-baadhisdu waa hannaan habaysan oo loo raaco helitaanka xog cusub, xallinta dhibato jirta, ama hubinta aqoon hore u jirtay. Ma aha oo kaliya akhris ama xog ururin caadi ah, balse waa hanaan ku dhisno indha-indhayn, falanqayn, iyo cadaymo.
Marka si cilmiyaysan loo eego, waa baadhitaan qorshaysan oo loo maro jidka caqliga iyo tijaabada si loo gaadhay natiijooyin la isku halayn karo.
Noocyada ugu Muhiimsan ee Cilmi-baadhista
Cilmi-baadhista waxaa loo qaybiyaa dhowr hab oo ku xidhan hadafka laga leeyahay iyo habka xogta loo ururinayo:
A. Marka loo eego Hadafka (Based on Purpose)
- Cilmi-baadhista Asaasiga ah (Basic/Pure Research): Hadafkeedu waa in la kordhiyo aqoonta guud ee bini-aadamka iyadoon markaaba la raadinayn faa’iido ganacsi ama mid farsamo. Tusaale: Barashada sida unugyada jidhku u shaqeeyaan.
- Cilmi-baadhista lagu Dabakho Nolosha (Applied Research): Waxay diiradda saartaa xallinta dhibaato gaar ah oo ka jirta bulshada, caafimaadka, ama farsamada. Tusaale: Raadinta daawo loo helayo xanuun gaar ah.
B. Marka loo eego Habka Xogta (Based on Methodology)
Tani waa qaybta ugu caansan ee loo kala saaro cilmi-baadhista:
| Nooca | Qeexidda | Habka loo isticmaalo |
| Tiro-koob (Quantitative) | Waxay ku salaysan tahay tirooyinka iyo xisaabta. | Sahan (Surveys), Su’aalo xidhan, iyo Xisaab (Statistics). |
| Tayo-baadhid (Qualitative) | Waxay xoogga saartaa fahanka dareenka, ra’yiga, iyo sababaha ka dambeeya dhaqanka dadka. | Waraysiyo qoto dheer, Focus groups, iyo u kuur-gal (Observation). |
| Habka Isku-dhafka ah (Mixed Methods) | Waa isku darka labada sare si loo helo natiijo aad u dhammaystiran. | Isticmaalka tirooyinka iyo waraysiyada isku socda. |
3. Heerarka ay marto Cilmi-baadhista (The Research Process)
Si cilmi-baadhisu u noqoto mid tayo leh, waa inay martaa dhowr talaabo oo is xig-xiga:
- Xulashada Mowduuca: In la doorto dhibaatada ama su’aasha u baahan jawaabta.
- Naqshadaynta Baadhista: In la qorsheeyo cidda la weydiinayo, goobta, iyo agabka la isticmaalayo.
- Ururinta Xogta: Marxaladda xogta laga soo ururinayo dadka ama goobaha loogu talo galay.
- Falanqaynta Xogta: Marka xogtii la helay la kala shaandheeyo, lana falanqeeyo si macno looga saaro.
- Warbixinta iyo Natiijada: In la qoro wixii ka soo baxay baadhista iyo talo bixinta (Recommendations).
Maxay muhiim u tahay Cilmi-baadhistu?
- Go’aan qaadasho sax ah: Waxay ka caawisaa hoggaamiyeyaasha iyo ganacsatada inay go’aan ku qaataan xog sugan halkii ay ka qiyaasi lahaayeen.
- Horumarka Tiknoolajiyadda: Ma jirteen qalabka aan maanta isticmaalno haddii aan cilmi-baadhis joogto ah la samayn lahayn.
- Fahanka Bulshada: Waxay inaga caawisaa inaan fahanno isbeddelada bulshada, dhaqanka, iyo dhaqaalaha
Xusuusin muhiim ah: Cilmi-baadhista wanaagsani waa tan leh Dhex-dhexaadnimo (Objectivity), taas oo macnaheedu yahay in baadhuha uusan ra’yigiisa shakhsiga ah ku darin natiijada balse uu raaco waxa ay xogtu sheegayso
Kaydintii:Akadimiyadda Afka iyo Suugaanta ee Murti
Qalinkii: Mr: Cumar Ismaaciil Digeed