Waa Duni.

Saddex Dhibaato oo Isbiirsaday: Abaarta, Budhcadda & Wadadii Wadaaddada

Sebenku wuxuu ahaa mid loo yaqaanno Xaaraama-cune. Abaar gaag-mareeba ah ayaa geyiga Soomaaliyeed ku baahday. Roobkii, gu’ iyo deyrba, waa la waayey. Dadku macaluul ayuu la ildarnaa.

Inkasta oo uu dhibaatadaasi jirtay, haddana Dagaallo isdaba-joog ah ayaa dhexmaray Daraawiish iyo Ingiriis. Kolkuu u adkaysan waayey xabbadda Daraawiisheed, Ingiriis Caga-weyne oogada oo dhan wuu ka guuray, wuxuuna isku uruursaday Xeeb iyo meel aan ka sokeyn.

Dhibaatadii Sayidka Ashqaraarisay

Saddex arrimood oo culus ayaa Sayid Maxamed la kulmay:

1. Dhibaatada Koowaad: Budhcadda Fadhatada ah. Dhulkii uu Ingiriis ka cararay, waxaa ka soo baxay budhcad fadhato ah oo safar iyo saakinba boobtay. Jidgooyadii iyo dhuljiifkii ayaa batay. Sayidku aad ayuu ula yaabay tahluukadaas taagnayd.
2. Dhibaatada Labaad: Talladii Heshiiska Ingiriiska. Wax yar ka dib, waxaa dhacay mid taa ka daran. Ingiriis ayaa waxaa laga keenay fariin ah inuu doonayo inuu Daraawiish la heshiiyo.
3. Dhibaatada Ugu Adag: Wadaaddadii Heshiiska Taageeray. Arrintaasi waxay dhakafaarisay Sayidka markii wadaaddo dhawr ah ay arintaa u riyaaqeen kuna doodeen inay bannaan tahay in Ingiriiska gumaystaha ah dawo lala yeesho, iyagoo wax daliil u eg Diinta ka keenay.

Haddaba, wuxuu tiriyey gabaygan qaaliga ah oo uu kaga warramayo arrimahaa iyo xaalado kale oo badan.

Wuxuu yidhi, godka Allaha u nuuriyee:

1. Xuseenow Allaha noo sahlee, saancaddaa timide
2. Maandhow siqiir iyo kabiir, sida la yeelaayo
3. Hadba suufiyey qaban intaan, soogsadoo kaco e

4. Surinkii aan joogaba dhulkaan, samay ku jeexaaye
5. Salaadiyo sunniyo waajibkii, waan sahwiyaaye
6. Subucii quraankiyo wardigii, seegay waayahane

7. Ma siraadna dhaayuhu haddaan, meel ka sowlaxe e
8. Ban saliid la moodiyo waddadu, surin ma dhaamaane
9. Sogsogtaan maraa sida indhuhu, nimay saruureene

10. Maandhow nin cadho suursanoo, saaqsan baan ahaye
11. Sarduubkaa i joogee qalbigu, way saddamayaaye
12. Suukaanyo ciil baan arlada, sulugle meeraaye

13. Suxullada unbaan labada low, sudhan alleylkiiye
14. Surmadaan ku kuududay tan iyo, saaca waaberiye
15. Surkii baygu jabay foorarkaan, seben u yeellaaye

16. Sidii soocan bayda ah ma hado, saakin iyo jiife
17. Sardhadaan laamadoodsado hurdada, waan ka selelaaye
18. Goortay Suhuuradu^[1] dhacdaan, suluf idhaahdaaye

19. Saqda dhexe allaylkii markii, sahalka loo jiifay
20. Saxalkiyo^[2] Mariikhii^[3] haddii, la igu soo suurshay
21. Sawaxa iga soo baxay miyaa, Suurkii^[4] la i mooday

22. Sidii saxal nujuumeed markaan, saxaha eegaayey
23. Ma Samuuladkaan sida ayaxa, samada uugaanshay
24. Ma saxaabka duuliyo cirkaan, sare u weydaartay

25. Sahal roob daruuraha salliban, saymo curanaaya
26. Sarkadhabanta fiidkii markay, samadu ceegaagtay
27. Goortay suxuurtii ahayd, sarab miyaa fuulay

28. Goortii sawaaxiga gugude, dunida saameeyey
29. Unkadkiyo sowdkii markay, samadu xiimaysay
30. Hillaacii saraaraha ka baxay, Sibi^[5] miyuu muujay

31. Ma sagaashankii baa go’oo, sagal ku gaylaamay
32. Dirirkoo sideed maray miyuu, badh u siyaadeeyey
33. Surmaddiyo kulaylkii miyaa, saxansax loo dhaafshay

34. Saaq xamasha sooniyo canbuul, saani iyo waadi
35. Arligii sabaanigu ka dhacay, sarac miyaa fuulay
36. Sanqaraara uduggii miyaa, lala sumbaaxooday

37. Afartaa sifeeyoo ka dhigay, suufka oo kale e
38. Waa mawjad seylaamiyo, saacad gaw tidhiye
39. Sawd kalena waa dunidateer, si aan ka faalleeyey

40. Waa dunida uu kala sunsumi, salowlaheediiye
41. Waa dunida subaxii beryaba, saro timaaddaaye
42. Waa duni samaan iyo xumaan, sooran ay tahaye

43. Waa duni sir iyo tuugo iyo, saanji loo kiciye
44. Waa dunida saami ugu dhacay, saabir iyo cayre
45. Waa dunida siirkeedu yahay, siifad iyo hooge

46. Waa duni ninkaad saxarsataa, seedda kaa jariye
47. Waa dunida uu kugu sabbixi, seedigaa dhabahe
48. Waa duni aan saxariir cadow, laga siqoonayne

49. Waa duni sowraca kufriga, la isku saaweyne
50. Waa duni siqiirkii lahaa, laga sabaayaaye
51. Waa duni sagaal Tolomogge ah, samanka taageene

52. Waa dunida gaal lagu salliday, sanac la’aaneede
53. Waa duni sarwaan lagaga guri, sedo ammaaneede
54. Waa duni sabaan aakhiroo, silic ka joogaaye

55. Waa duni ninkii sadar bartaa, sababi diintiiye
56. Waa duni siyaarada la siin, xaaf sarkaaliye
57. Waa duni sarkaalkiyo ardadu, wada sinjiidhaane

58. Waa dunida Soomaalidii, laga santaagaaye
59. Waa dunida sareedada la qubi, suluxa caanoode
60. Waa dunida saaq lagu gataa, salaba guud dheere

61. Waa dunida loo suudalaa, sakhara naareede
62. Waa dunida soon laga tegiyo, sadaqo iideede
63. Waa duni safkii laga baxoo, gaal la saacidiye

64. Waa duni simaadhii jannada, suus aan ku lahayne
65. Waa dunida saab ferenji iyo, Saaxil loo kiciye
66. Waa duni la saacidi kufriga, saaxir kuu colehe

67. Waa duni aan lagu soorahayn, seera kuu timide
68. Waa duni sokeeyiyo xidid, kala sawaaleene
69. Waa duni abaal laga samroo, samo la diidaaye

70. Waa subeydaarradii, lagu salaamaaye
71. Waa duni subbeyhiyiiintu tahay, saadadoo kale e
72. Waa duni sifaalaha la fali, laga sujuudaaye

73. Waa duni ninkaaad boqol sidka ah, seeri uga yeesho
74. Waa duni inuu kuu sallimo, laga sugaaleyne
75. Waa duni sun loo shubi ninkii, kuu saddiiq noqone

76. Waa duni sunbulaheeda dhici, laga suruuraaye
77. Waa duni sirgaxanoo iblays, saababkaw rogaye
78. Allahayow subxaan qaadirow, naga salaamayso

79. Afartaa intaan saxay miyaan, siinka ka higaadshay
80. Surmadiisa lama seejiyee, surin ma qaadsiiyey
81. Meeshaan ku kala sooci jiray, soohdin mow mariyey

82. Nimanbaa suxuurta u kallaha, sabaq cadaadeede
83. Oo suudi kulul meerayiyo, sool abaar badane
84. Surmi iyo harraad bay ku tegi, Sibi dushiisiiye

85. Waxay sudhan sintaaraha xashimad, qaara siiqa ahe
86. Dhirta ay saloolanahayaan, suumankaa go’iye
87. Sogsogta iyo qodaxdaa ku jabi, suxulladoodiiye

88. Sebaan iyo sebaan bay maqnaan, saayid weshaaye
89. Sukukuun Allow bay ku iman, soonfur dabadeede
90. Salka intayan meel dhiginna, waa saafurahayaane

91. Awrkii sadaadaha lahaa, saaddambay rariye
92. Sabaankaa waxaa loo kaxayn, Saaxil iyo Ceege
93. Saddex iyo sagaal bay u dhixi, suuqyadii belede

94. Siirkii muxuu joogay bay, kugu salaamaane
95. Subaxay galaan bay ku gadan, sicirka maantaaye
96. Saddex hadday hoyaadaan ritiga, saare qalabkiiye

97. Sunbulaha xaggaasay ka mari, siisihii Gubane
98. Sumaac iyo libaax iyo dugaag, saaruq iyo haayir
99. Abidkood sursuur bay galaan, surin cidhiidhyoone

100. Hadalkaa sagtaa aan ku xidhay, sadarka laabtayda
101. Intii gabay su’aashiis qabtaay, saxa kalaamkayga
102. Sowdkaasna duulkaan u wado, siinka ka higaadsha

103. Nimanbaa shareecada siroo, gaalka saacidiye
104. Oo shalay safkii nagaga baxay, saymihii dhacaye
105. Oo saarashada ferenjigiyo, saanjigaw xilanne

106. Awgii siyaarada lahaa, salal hadduu qaaday
107. Oo ay sahwiday culimadii, saxal mariikhowday
108. Saxariirka aakhiro hadday, sax u ogaan weyday

109. Siqiir iyo kabiir waxaa la geyn, saqara naareede
110. Soon iyo salaad iyo sakiyo, sadaqadii iidda
111. Sawaab kama helaayaan waxay, camal samaysteene

112. Saasna waxaa ugu wacan kufriga, seer la leeyahaye
113. Saaxiibkaa wuxuu kugu furaa, soohdintuu dego e
114. Iyagoon ka saahidin wallee, saamax baan jirine

115. Sunihii jidkii Eebbe waa, laga sawaalaaye
116. Sallallaahu Nebigii rag baa, saaxirow yidhiye
117. Oo saalixiintii la dhacay, sulubkii dheeraaye

118. Hadalkaa sagtaa aan ku xidhay, sadarka laabtayda
119. Intii gabay su’aashiis qabtaay, saxa kalaamkayga
120. Sowdkaana duulkaan u wado, siinka ka higaadsha

121. Nimanbaa cilmiga saakubaye, oo diinta saaciday
122. Oo aan sidii Eebbe yidhi, sadarna moogeyne
123. Subuca iyo wardiga kama tagaan, saacadaha leyle

124. Waa wada sijaac geesiyaan, sabab ka laabmayne
125. Waa sakhi kurtood deeqsiyoon, soof hadday bixine
126. Suuraddooda iyo nuurku waa, saaca waaberiye

127. Sargaalka iyo Hindiga way dilaan, uma sujuudaane
128. Surkana way ka gooyaan dadkii, saaxirka ahaaye
129. Soomaalidii uma turaan, saaruqa ahayde

130. Hadalkaa sagtaa aan ku xidhay, sadarka laabtayda
131. Intii gabay su’aashiis qabtaay, saxa kalaamkayga
132. Sowdkaana duulkaan u wado, siinka ka higaadsha

^[1] Suhra waa xiddig nuur badan oo Soomaalidu u taqaan waxara-xidh

^[2] Saxal: waa xiddig magacii 

^[3] Mariikh waa xiddig guududan oo nuur badan

^[4] Suur: waa buunka qiyaamaha la afuufi doono

^[5] Sibi waa dhul magacii

Kaydintii: Akadimiyadda Afka iyo Suugaanta ee Murti

Qalinkii & Tafatirkii: Mr: Cumar Ismaaciil Digeed